Nous sommes tous Charlie

Charlie-Hebdo-Ygreck 170115Μία τρομοκρατική επίθεση είναι ίσως η πιο ειδεχθής και φρικιαστική έκφανση του εγκλήματος τον τελευταίο μισό αιώνα στα αυτιά του μέσου ανθρώπου της Δύσης.|της Ευσταθίας Κοραή|

Δικαιολογημένα, μιας και ο μέσος αυτός άνθρωπος έχει να ανακαλέσει από Δίδυμους Πύργους και παρ’ ολίγον καταστροφή του Πενταγώνου μέχρι την ανατίναξη μέρους του σιδηροδρομικού δικτύου της Μαδρίτης και την έκρηξη στο λονδρέζικο μετρό. Κινούμενοι προς το παρόν, φθάνουμε στην προ δεκαπενθημέρου σκαιά και άνανδρη επίθεση στα γραφεία του σατυρικού περιοδικού CharlieHebdo, που συντάραξε συθέμελα την οικουμένη σε διπλό ταμπλό: όχι μόνο αυτό της defactoτρομοκρατικής επίθεσης που ανάγεται ipsojureσε μία κατάφωρη προσβολή των δικαιωμάτων του ανθρώπου και στην τοποθέτηση της σε ένα τζιχαντιστικό πτυελοδοχείο ατερμόνων διαστάσεων, αλλά και σε αυτό της κάτι παραπάνω από αηδιαστικής περιφρόνησης στην ελευθερία του φρονήματος και του Τύπου.

Αν παραμερίσουμε τα δύο άκρα, από την μία την ακραία ισλαμοφοβία και από την άλλη την τζιχαντιστική πρακτική, θα καταλήξουμε στο ηλίου φαεινότερο: η επίθεση στην CharlieHebdoήταν ένα ξεκάθαρο μήνυμα μη ανοχής από εξτρεμιστικής ισλαμικής πλευράς και ακόμα περισσότερο, το ρήγμα που κατέστησε το χάσμα μεταξύ βαθιά θρησκευόμενης Ανατολής και κοσμικής Δύσης αγεφύρωτο.

Hελευθερία της έκφρασης και του Τύπου (κατοχυρωμένη από τον 19ο αιώνα στην Ελλάδα), συνταγματικά θεμελιωμένο και αναφαίρετο δικαίωμα, δεν πρόκειται για κενό γράμμα αλλά για ουσιώδη υποστασιοποίηση της νομιμότητας της ελεύθερης διακίνησης ιδεών. Ακρογωνιαίος λίθος της δημοκρατίας, εγγύηση για την προστασία της εξωτερίκευσης του ενδιάθετου και μύχιου γίγνεσθαι, μέσο κίνησης, μετακίνησης και συγκίνησης. Από την άλλη, μια ισλαμική κοινότητα δομημένη τόσο στριφνά και αυστηρά, θεοκρατική, έτοιμη να σπεύσει στα όπλα για την υπεράσπιση των πιστεύω της.

Και έσπευσε. Αποτέλεσμα ο άδικος χαμός 12 ανθρώπων, εκ των οποίων 4 εκ των μεγαλύτερων Ευρωπαίων σκιτσογράφων.

Κανείς δεν είναι σε θέση να υπερασπιστεί τυφλά την άποψη πως οι γελοιογραφίες του Μωάμεθ, οι οποίες και άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου, δεν είχαν κάποια στοιχεία που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως προσβλητικά. Εκεί έγκειται όμως η ουσία της σάτιρας : δεν έχει όρια, είναι ελεύθερη, χωρίς φραγμούς και διακωμωδεί την πραγματικότητα καυστικά. Η καυστικότητα πολλάκις ενέχει έναν βαθμό προσβολής, ο οποίος όμως γίνεται ανεκτός από την ίδια την φύση της τέχνης –γιατί περί τέχνης πρόκειται-. Προφανώς και οι ισλαμικές χώρες, ή τουλάχιστον τμήμα του πληθυσμού τους, λόγω παιδείας –και κυρίως έλλειψης της- και του διηνεκούς αναμασήματος θρησκευτικών τσιτάτων, συνθημάτων περί επικείμενου θανάτου στους «απίστους» και σωρεία φανατισμού, τυφλής έπαρσης και νοσφισμού παρερμηνευμένων κατά το δοκούν χωρίων ιερών βιβλίων της θρησκείας τους, αδυνατούν, εν μέρει δικαιολογημένα, να ενστερνιστούν ιδέες τόσο φιλελεύθερες όσο το απεριόριστο της σάτιρας ή έστω η έννοια της ελευθερίας. Η απάντηση όμως σε ένα σκίτσο που ενδεχομένως ακουμπά τα άκρα της ευθιξίας, είναι ένα άλλο σκίτσο που αντιμάχεται το προηγούμενο του. Είναι η διαμαρτυρία, είναι ακόμα και η προσφυγή στα διεθνή δικαιοδοτικά μέσα. Σε καμία περίπτωση η σφαγή 12 ανθρώπων, η πρόκληση μακελειού στην γαλλική πρωτεύουσα και μάλιστα όλα αυτά στο όνομα του Προφήτη.

Σπεύδουν ευρείες μάζες να μιλήσουν για αντίδραση. Αντίδραση από την μία ώστε να προλάβουμε την έξαρση ισλαμοφοβίας. Να μην πυροδοτηθεί το ρατσιστικό μπλοκ. Η ακροδεξιά σύσσωμης της Ευρώπης ήδη βρήκε την ευκαιρία και πατώντας κυριολεκτικά επί 12 πτωμάτων μπόρεσε να αρχίσει εκ νέου να παπαγαλίζει από την ασφάλεια του πολιτικού βήματος αντι-μεταναστευτικές κενολογίες, ενισχυμένες με μια δόση εκφοβισμού και ακραιφνούς δογματισμού σε μία περίοδο που η ευκόλως χειραγωγούμενη μάζα είναι ευάλωτη. Από την άλλη, αντίδραση να «κατανοηθεί» ο ισλαμισμός και οι πρεσβευτές του, ώστε να σταματήσει η κοσμική Ευρώπη να θίγει τις πεποιθήσεις τους και να υπάρξει συνύπαρξη με αμοιβαίο σεβασμό. Συνύπαρξη με αμοιβαίο σεβασμό και… κατάργηση του Τύπου, διερωτώμαι. Καμία από τις δύο αντιδράσεις δεν είναι πρόσφορες. Ίσως γιατί στοχεύουν στην ίαση των συμπτωμάτων και όχι της αιτίας.

Ας κάνουμε δεκτό το δεδομένο: προφανώς το κωμικό και το ειρωνικό στοιχείο δεν δύνανται να γίνουν αντιληπτά από τον μέσο φανατικό, ριζοσπάστη ισλαμιστή, γιατί κείνται εκτός του πολιτισμικού του ορίζοντα. Έτσι όμως, κείνται εκτός πολιτισμικού ορίζοντα του μετα-αναγεννησιακού Ευρωπαίου ο αποκλεισμός του τραγικού με την μορφή της αισχυλικής σκέψης, ο κατακερματισμός της ελευθερίας της έκφρασης, η τυποποίηση της ιδέας και η τοποθέτηση της στο «αθόρυβο» για λόγους ευθιξίας ανθρώπων που στο «οφθαλμός αντί οφθαλμού» έχουν δώσει μια τόσο τρομακτική και μετανεωτεριστική διάσταση ώστε να τρέμουμε για ολόκληρες περιφέρειες των χωρών της ευρωπαικής και της αμερικανικής ηπείρου.

Στην άλλη άκρη της διελκυστίνδας της ίσως υπέρ του δέοντος ελευθερίας έκφρασης αναφορικά με τέτοια θέματα ταμπού, βρίσκεται ο θρησκευτικός φανατισμός. Όσο θεριεύει με τέτοια περιστατικά το αναίσχυντο δίπολο, ο πόλεμος των πολιτισμών που προέβλεψε ο Χάντιγκτον κινδυνεύει να γίνει υπό όρους φρενοκομείου. Μέχρι τότε, nous sommes tous Charlie.

Ευσταθία Κοραή προπτυχιακή Νομικής Α.Π.Θ.